په افغانستان کې د غلاتو د تخمونو د تولید او تصدیق کولو د پروسې ارزونه
یوهنۍ/ یکشنبه د ۱۴۰۵ ل کال د حمل/ وري میاشتې په ۱۶مه نېټه د علومو اکاډمي د طبیعي – تخنیکي علومو معاونیت د کیمیا، بیولوژي او کرني علومو مرکز علمي غړي څېړنوال خلیل الرحمن بارکزي (په افغانستان کې د غلاتو د تخمونو د تولید او تصدیق کولو د پروسې ارزونه) تر سرلیک لاندې علمي – څېړنیز کنفرانس د استاذانو او محققینو په حضور کې وړاندې کړ.
د دې کنفرانس څېړنه په توصیفي – تحلیلي بڼه د بېلابېلو راپورونو، پوښتنپاڼو او د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت، د احصایې ملي ادارې او نورو اړوندو اداراتو له ارقامو څخه په ګټې اخیستنې ترسره شوې ده. موخه یې د کرنیزو محصولاتو پایداره تولید دی او د تصدیق موخه یې د تخمونو د کیفیت ساتل او کروندګرو ته د لوړ کیفیت لرونکو تخمونو او تکثیري موادو چمتو کول او همدارنګه په ټول هېواد کې د کرنیزو محصولاتو د لوړ کیفیت، د نوعو خالصیت او هویت ساتلو لپاره د تصدیق شوی تخمونو کرل، تولید او ویش لپاره د مناسبو لارو لټول دي.
څېړنه د کرنیزو تخمونو د تولید بېلابېلې لارې (دودیز انتخاب، هایبرډیزیشن، میوټیشن او جنیټیکي انجنیري) ارزوي او د افغانستان د شرایطو لپاره تر ټولو اغېزمنه او پایداره لاره وړاندې کوي. همدارنګه، په دې څېړنه کې د تخمونو د تصدیق کولو پروسه، د تخم صنفونه (Breeder, Foundation, Registered, Certified Seed)، د تخم د ازمایښت لابراتواري پروتوکولونه او د افغانستان د تخم تصدیق سیستم اوسنی حالت تحلیل شوی دی.
د څېړنې له پایلو دا وښودله چې:
• افغانستان شاوخوا ۷.۵ میلیون مټریک ټنه غنمو ته اړتیا لري، په داسې حال کې چې اوسنی تولید نږدې ۵ میلیون مټریک ټنو ته رسېږي.
• د تولید او اړتیا ترمنځ ۲.۵ میلیون ټنه تشه شتون لري چې د باکیفیته تخمونو د تولید د زیاتوالي اړتیا په ګوته کوي.
• اوس مهال په هېواد کې نږدې ۱۳۰ خصوصي شرکتونه د تخم په تولید او ویش بوخت دي چې کلنی تولید یې نږدې ۴۶۰۰۰ ټنو ته رسېږي.
• د تصدیق شویو تخمونو کچه له ۱۳۹۷ څخه تر ۱۴۰۳ ل. کال پورې زیاتوالی موندلی، خو لاهم د اړتیا وړ کچې څخه ټیټه ده.
• بایوټکنالوژي (نسج کرنه، جنیټیکي انجنیري، میوټیشن) د حاصل، کیفیت او مقاومت په برخه کې له دودیزو لارو څرګنده برتري لري.
• هایبرډ تخمونه د حاصلاتو په زیاتوالي کې د پام وړ اغېزمن ثابت شوي (لکه په هند کې د هایبرډ وریجو او جوارو په مرسته د حاصلاتو ۳۰ سلنه زیاتوالی).
• جنیټیکي انجنیري هدفمند، دقیق او د مقاومتي او ډېر تولید لرونکو نباتاتو په رامنځته کولو کې ژر پایلې وړاندې کوي.
• افغانستان د ۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۶ پورې د ISTA غړیتوب لري.
په پای کې د کنفرانس د ګډونوالو او محققینو لخوا مطرح شویو پوښتنو ته قانع کوونکي ځوابونه وویل شوی او د ټاکل شوي کمیسیون لخوا یاد کنفرانس مثبت وارزول شو.
