«تحلیل مقایسوی اصول عقیدتی ماتریدیه، اشعریه و اهل حدیث»

به تاریخ (3 شعبان 1447هـ ق) مطابق (2 دلو 1404هـ ش) معاون سرمحقق اصحاب الدین رحمانی عضو علمي انستیتوت عقیده و تصوف،  مرکز عقیده و ثقافت، معاونیت بخش علوم اسلامی، اکادمی علوم افغانستان از پروژه علمي – تحقیقی خویش تحت عنوان «تحلیل مقایسوی اصول عقیدتی ماتریدیه، اشعریه و اهل حدیث» در تالار سمینارها و کنفرانسهای اکادمی علوم در حضور داشت اعضای محترم کمیسیون دفاع و محققین با موفقیت دفاع نمود و اعضای محترم کمیسیون منتخب، دفاعیه ایشان را مورد تأیید قرار دادند.
این پروژه شامل مقدمه و پنج فصل میباشد، در فصل اول مروری به گذشتۀ موضوع پرداخته شده است؛ که بررسی سیر تاریخی مکاتب عقیدتی ماتریدیه، اشعریه و اهل حدیث نشان می‌دهد که هر سه مکتب در بستر تلاش برای دفاع از عقیدۀ اسلامی در برابر بدعت‌ها و انحرافات زمان خود، پدید آمده­اند: ماتریدیه در شرق اسلامی (ماوراءالنهر) برای پاسداری از منهج اهل سنت و جماعت در برابر عقل‌گرایی معتزله، جهمیه، کرامیه و مجسمه شکل گرفت، اشعریه در غرب اسلامی (بصره و بغداد) برای اصلاح عقل‌گرایی افراطی معتزله، حروریه، رافضه و مرجئه و تثبیت ایمان به نصوص ظهور کرد و اهل حدیث در دوران بعدی، برای احیای ظاهرگرایی نصوص و نقد تأویل‌های کلامی ظهور کرد. هرچند در روش و ابزار متفاوت‌اند، اما هدف مشترک آن‌ها حفظ عقیده‌ی اهل سنت و جماعت بوده است. در فصل دوم طی سه مبحث شناخت، تاریخچه و بنیان گذاران مکاتب عقیدتی ماتریدیه،  اشعریه و اهل حدیث به تفصیل بیان گردیده است. در فصل سوم زمن سه مبحث اصول عقیدتی ماتریدیه، اشعریه و اهل حدیث تشریح گردید است، گرچند مكاتب مذکور در اصول اساسی عقیدۀ سلامی از هم متفاوت نیستند اما در فروعات عقیدتی در میان شان تفاوت های نظری و صوری موجود است، در این فصل به­طور جداگانه اصول اعتقادی مکاتب فوق مورد بحث قرار گرفته است که در ابتدا به بیان معنی و مفهوم اصول عقیدتی پرداخته شده و بعداً اساسات و اصول اعتقادی ایشان بیان شده است. در فصل چهارم تحت سه مبحث تحلیل و بررسی وجوه اشتراک و افتراق عقاید ماتریدیه ، اشعریه و اهل حدیث مورد تحلیل و بررسی  قرار داده شده است؛ که در این فصل وجوه اتفاقی و مشترک و مسائل اختلافی و تباین عقیدتی ایشان مورد بحث و بررسی قرار داده شده است؛ تا در پرتو آن کلیات و جزئیات عقیدوی هر مکتب مشخص­تر گردیده و آرا و نظریات شان تبیین گردد؛ موضوع مذکور در دو مبحث بیان شده است و در مبحث اخیر این فصل موارد اختلافی ماتریدیه و اشعریه به بحث و بررسی قرار گرفته است؛ گرچند اصول عقیدتی ماتریدیه و اشاعره باهم بسیار نزدیک است؛ زیرا اساسات و مبانی مکتب ایشان در یک زمان کارگذاری شده است و از سوی دیگر بانیان این دو مکتب امام ابو منصور ماتریدی و امام ابو الحسن اشعری رحمهما الله معاصر همدیگر بوده و بر علیه معتزله و گروهای دیگری انحرافی به مبارزه پرداخته اند،اباطل گروهای منحرفه را رد نموده و اظهار حق کرده اند، در حالیکه ایشان باهم ملاقات نکرده و از نزدیک از نظریات یکدیگر آگاه نبوده اند. اما یک سلسله اختلاف نظر میان شان وجود دارد که تعداد علماء آنها را به 50 مودر و تعداد دیگر آنها را به 40 مورد قلمداد نموده است، لکن محقیقین علوم عقاید اختلافات ماتریدیه و اشعریه را به اختلافات لفظی و اختلافات معنوی تقسیم نموده اند، که بالغ بر 13 اختلافات لفظی و معنوی می رسد و این اختلافات آنها در مبحث سوم این فصل به بررسی گرفته شده است. 
در فصل پنجم به بررسی موجودیت پیروان عقیدتی مکاتب ثلاثه به سطح جهان، طی سه مبحث پرداخته شده است و آمار موجوده از منابع معتبر بیان گردیده است و همچنان علل و اسباب گسترش پیروان هر سه مکتب عقیدتی به تفصیل بیان و بررسی شده است. اخیراً این  رساله با بیان نتایج بحث، پیشنهادات سازنده و فهرست منابع به اختتام رسیده است.
در فرجام، امیدوارم که این تحقیق نقش مؤثری در غنا و پویایی سالم عقیدتی و فکری جامعه داشته باشد و این رساله مبنایی برای تحقیقات تکمیلی در سطوح مراکز تحقیقاتی و تحصیلات عالی، به‌ویژه در رشته‌های کلام اسلامی، فرق و مذاهب دینی قرار گیرد.