طبقه بندی آسیب پذیـری از خشکسالی در حـوزه های آبـی شمال و هریرود - مرغاب
محترم معاون سرمحقق رفیع الله نصرتی آمر انستیتوت هایدرومیتیورلوژی مرکز علوم زمین، معاونیت بخش علوم طبیعی - تخنیکی اکادمی علوم افغانستان کنفرانس علمی - تحقیقی خویش را تحت عنوان « طبقه بندی آسیب پذیـری از خشکسالی در حـوزه های آبـی شمال و هریرود - مرغاب » در دفتر معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی به حضور داشت هیأت ارزیابی ارائه نمود.
حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب مانند سایر بخش های افغانستان با داشتن اقلیم خشک تا نیمه خشک، مستعدترین و آسیب پذیرترین ساحات در مقابل بروز خشکسالی به سطح کشور هستند. در اثر تغییرات اقلیمی، بویژه افزایش درجۀ حرارت هوا و کاهش بارنده گی وقوع، دوام و شدت خشکسالی و سطح آسیب پذیری ناشی از آن تشدید گردیده و در نتیجه اثرات زیانبار، بر تأمین آب، معیشت مردم، زراعت، مالداری، حیات وحش و در مجموع فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی منطقه از خود بجا گذاشته است.
در چارچوب شیوه های نوین علمی، آسیب پذیری ناشی از خشکسالی، تأثیر متقابل سه مؤلفه ( مواجهه / Exposure /، حساسیت / Sensitivity / و ظرفیت سازگاری /Adaptive Capacity / ) می شود که از طرف سازمان هواشناسی جهان (WMO) و IPCC تبیین گردیده که به اساس آن، آسیب پذیری زمانی افزایش می یابد که مواجهه و حساسیت بالا و در عین حال ظرفیت سازگاری پایین باشد؛ درحالیکه، حتی در صورت مواجهۀ بالا، هرگاه ظرفیت سازگاری قوی باشد، می توان اثرات خشکسالی را بطور قابل ملاحظه کاهش داد. این تحقیق با طبقه بندی علمی خشکسالی از نگاه، وقوع، مدت / دوام و شدت به علاوۀ مدت و با استفاده از شاخص های معیاری، امکان شناسایی مناطق پُرخطر را فراهم می سازد. با تشدید تغییرات اقلیمی، حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب با افزایش فراوانی، دوام و شدت خشکسالی مواجه شده اند که پیآمد آن مستقیماً ثبات معیشتی خاصتاً جوامع وابسته به زراعت را در ساحات متذکره تهدید می کند. از اینرو، انجام این تحقیق در راستای طبقه بندی آسیب پذیری ناشی از خشکسالی نه تنها یک نیاز اکادمیک، بلکه یک ضرورت حیاتی جهت فراهم سازی مبنای اتخاذ تصامیم مبتنی بر شواهد برای کاهش خطرات ناشی از خشکسالی در آینده در سطح حوزه و کشور محسوب گردیده و مبرمیت موضوع را تشکیل می دهد.
هدف تحقیق هذا، طبقه بندی آسیب پذیری از خشکسالی در حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب بر پایۀ چهار بُعد اساسی ( وقوع، مدت / دوام، شدت و مدت + شدت ) بوده و با طرح سوالات اساسی چون 1- رابطه میان فراوانی، دوام و شدت خشکسالی در حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب چگونه بوده و کدام یک بیشترین نقش را در تعیین سطح نهایی آسیب پذیری ایفا می کند؟ 2- کدام مناطق در حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب در بیشترین سطح خطر و آسیب پذیری از خشکسالی قرار دارد؟ 3- تا چه حد طبقه بندیهای آسیب پذیری از خشکسالی به طراحی استراتیژی های هدفمند برای کاهش خطر خشکسالی در سطح محلی و ملی کمک می نماید؟، انجام پذیرفته است. این تحقیق از نوع کاربُردی بوده، به روش کمی - تحلیلی انجام شده که جهت محاسبۀ و سنجش خشکسالی از شاخص SPI و جهت طبقه بندی آسیب پذیری از شاخص SVI استفاده به عمل آمده و محاسبات ریاضیکی آن ذریعۀ سافتویرهای DrinC و R-Studio اجرا شده است.
نتایج تحقیق نشان می دهد که خشکسالی در حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب دارای ناهمگونی قابل توجه بوده، ترکیب شدت بالا، تداوم طولانی و تکرار مکرر خشکسالی، نقش تعیین کنندۀ در افزایش سطح آسیب پذیری از خشکسالی دارد. این تحقیق با ارائۀ یک چارچوب علمی برای طبقه بندی آسیب پذیری، زمینه را برای تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، اولویت بندی مناطق پُرخطر را جهت مدیریت پایدار منابع آب و مصئونیت غذایی فراهم ساخته که می تواند در بهبود برنامه ریزی جهت کاهش خطر خشکسالی و تقویت ظرفیت سازگاری با آن در سطح حوزه های آبی شمال و هریرود - مرغاب نقش اساسی ایفا کند.
کنفرانس طبق وقت تعیین شده ارایه و بعد از طرح سوال و ارائه پاسخ های موجه، از جانب هیأت مؤظف مثبت ارزیابی گردید. مجلس با دعای اختتامیه با امید تحقیقات مؤثر و همه جانبه پایان یافت.
