نگاه تحلیلی بر اشعار زنان معروف اوزبیک افغانستان «کنفرانس علمی تحقیقی»

محقق عبدالمجید ندیم عضو علمی انستیتوت اوزبیکی- ترکمنی مرکز زبانها و ادبیات اکادمی علوم افغانستان، کنفرانس علمی- تحقیقی خویش را تحت عنوان (نگاه تحلیلی بر اشعار زنان معروف اوزبیک افغانستان) به تاریخ ۲۷/۱۰/ ۱۳۹۹هـ.ش روز شنبه ارائه نمود.

ندیم در باره تاریخ ادبیات اوزبیکی گفت، تاریخ ادبیات اوزبیکی گرچه خیلی پربار است و به گذشته های دور میپیوندد، اما افسوس که سیمای زنان در این درازنای زمان خیلی کمرنگ است، اگر چه در سده های دهم هجری/ شانزدهم میلادی سیمای زنان ترک و اوزبیک در تاریخ ادب، هنر، دانش و فرهنگ تابنده گی و درخشش مییابد، آثار همه شان به زبان فارسی یا فارسی دری است، نه به زبان اوزبیکی یا ترکی قدیم. در اواخر سده هژدهم و اوایل سده نزدهم میلادیست که شعر زنان اوزبیک به یکباره گی به رشد و بالنده گی رسید و زنانی شاعر نه فقط با چند شعر جسته و گریخته، بلکه با دیوانهای شعر اوزبیکی و فارسی ظهور کردند.

نادره بیگم شهبانوی فرغانه با دفترهای شعر اوزبیکی و فارسی به میدان آمد و چون خودش شاعر و اهل دانش و فرهنگ بود، به تشویق شاعران و اهل هنر و فرهنگ، به ویژه شاعر زنان پرداخت که ثمره درخشانی داشت.

به گفته وی، در افغانستان پس از جدایی مرزهای دو طرف آمو، اوزبیکها از هم پاشیدند و با تغییر خط در آنسوی آمو از عربی به لاتین و بعد به سیریلیک و باز دوباره به لاتین جدید، این جدایی عمق بیشتر و وسعت بیشتری یافت. در آنطرف آمو شعر و ادبیات اوزبیکی رو به شگوفایی گذاشت و در این طرف آمو بنا بر سیاست های نادرست زمامداران وقت، زبان اوزبیکی بطور عمدی به سوی فراموشی و نابودی سوق داده شد. در مطبوعات هیچ چیزی به زبان اوزبیکی مجال نشر نیافت و شعر مردان اوزبیک در حلقوم شان خشکید، چه برسد به شعر زنان.

نخستین بار در دهه دموکراسی یعنی در ۱۳۴۳/۱۹۶۵ میلادی در دومین شماره جریده خلق، یک شعر اوزبیکی از شرعی جوزجانی و در شماره بعدی باز هم شعر دیگری از همین شاعر به چاپ رسید، اما شعر زنان هنوز در انزوای خود فرو رفته بود. تا اینکه در سال های ۱۹۷۸ / ۱۳۵۷ میلادی تحولات ثور با دستاوردهای خوب و بدش از راه رسید و اقوام مختلف ساکن این سرزمین حق سخن گفتن، نوشتن، شنیدن و به ویژه آموزش به زبان مادری خویش را به دست آوردند و کتابهای درسی به زبان اوزبیکی تألیف شد، در جراید یولدوز، فاریاب، جوزجانان، قلم و مجله ملیتهای برادر و غیره؛ شعر، داستان و مقاله اوزبیکی مجال چاپ و نشر یافت.

وی افزود، همزمان با این تغییر و تحول سیاسی و اجتماعی، شاعر بانوان اوزبیک نیز قلم به دست گرفتند و به خلق آثار ادبی، از جمله شعر پرداختند.

در این کنفرانس تعدادی از شاعر بانوان پیشکسوت و صاحب دیوان و تعدادی از شاعر بانوان جوانتر و تازه کار در کنار سایر شاعر مردان تازه کار با شرح زنده گینامه و تحلیل آثار و نمونه هایی از شعرهای شان به معرفی گرفته شد.